Czym zmierzyć prąd w domu — multimetr w praktyce

Krótka odpowiedź

·       Napięcie w gniazdku (230 V): multimetr ustawiony na V~, sondy w gniazdach COM i V. Bezpieczne przy mierniku z kategorią co najmniej CAT II, lepiej CAT III.

·       Prąd pobierany przez urządzenie: miernik cęgowy założony na jedną żyłę przewodu albo watomierz wpinany do gniazdka. Zwykłym multimetrem mierzy się prąd tylko w obwodach niskonapięciowych.

·       Zużycie energii w czasie: watomierz gniazdkowy lub licznik energii w rozdzielnicy.

Napięcie, prąd i moc: trzy różne pomiary

W mowie potocznej „prąd” oznacza wszystko, co płynie w przewodach. W pomiarach to trzy osobne wielkości.

·       Napięcie (V) to różnica potencjałów między dwoma punktami. Mierzy się je równolegle: sondy dotykają dwóch punktów, obwód działa bez zmian. W polskiej sieci wynosi nominalnie 230 V, a dopuszczalne odchylenie to ±10%.

·       Natężenie prądu (A) to ilość ładunku przepływająca w czasie. Mierzy się je szeregowo: miernik musi stać się częścią obwodu, a prąd przepływa przez niego.

·       Moc (W) to iloczyn napięcia i prądu, a przy odbiornikach indukcyjnych dodatkowo współczynnika mocy. Czajnik 2000 W przy 230 V pobiera około 8,7 A.

Na tym rozróżnieniu opiera się cała reszta. W trybie pomiaru prądu multimetr ma wewnątrz bardzo małą rezystancję, rzędu ułamka oma. Włożony w tym trybie do gniazdka staje się zwykłym kawałkiem przewodu między fazą a neutralnym, czyli zwarciem.

Czym zmierzyć prąd w domu: przegląd przyrządów

Multimetr cyfrowy

Uniwersalny przyrząd do napięcia, rezystancji, ciągłości i prądu w obwodach niskonapięciowych: zasilaczach 5–24 V, akumulatorach, taśmach LED. Zakres prądowy zwykle kończy się na 10 A i jest zabezpieczony bezpiecznikiem. Dobre multimetry mają na tym zakresie bezpiecznik ceramiczny wysokiej zdolności zwarciowej, a nie szklany za kilka groszy.

Miernik cęgowy

Mierzy prąd bez rozłączania obwodu, wykorzystując pole magnetyczne wokół przewodu. Cęgi zakłada się na jedną żyłę. Założone na cały przewód z fazą i neutralnym pokażą zero, bo pola obu żył się znoszą. Do pomiarów w sieci 230 V to najbezpieczniejsze rozwiązanie, a modele z pomiarem AC kosztują od około 120 zł. Przy zasilaczach impulsowych, ściemniaczach i falownikach warto wybrać cęgi z funkcją true RMS, bo prąd w takich obwodach ma kształt daleki od sinusoidy. O dobór konkretnego modelu warto zapytać w RadioShop, podając, jakie urządzenia mają być mierzone.

Watomierz gniazdkowy

Wpina się go między gniazdko a urządzenie. Pokazuje napięcie, prąd, moc i zużycie energii w kWh. Przy cenie 40–100 zł to najwygodniejszy sposób, żeby sprawdzić, ile naprawdę pobiera lodówka, pralka czy komputer.

Przykład z życia: ile kosztuje „uśpiony” telewizor

Typowa sytuacja z domowej praktyki: rachunek za prąd rośnie, choć nie przybyło nowych urządzeń. Pomiar zaczyna się od multimetru: w gniazdku jest 231 V, więc sieć działa poprawnie. Następnie watomierz po kolei przy każdym urządzeniu. Telewizor w trybie czuwania pobiera 0,5 W, zgodnie z deklaracją producenta. Stary dekoder satelitarny „wyłączony” pilotem pobiera jednak 14 W. W skali roku to 14 W × 8760 h ≈ 123 kWh, czyli przy cenie około 1 zł za kWh ponad 120 zł za urządzenie, które nic nie robi. Listwa z wyłącznikiem za 40 zł zwraca się w kilka miesięcy.

Drugi przykład dotyczy taśmy LED pod szafkami. Zasilacz 12 V grzeje się bardziej niż zwykle. Multimetr w trybie A, wpięty szeregowo między zasilacz a taśmę, pokazuje 4,6 A przy zasilaczu o prądzie znamionowym 5 A. Zasilacz pracuje na granicy możliwości, więc rozwiązaniem jest model z zapasem 20–30%.

Jak zmierzyć prąd multimetrem w obwodzie niskonapięciowym

1. Odłącz zasilanie obwodu.

2. Przełóż czerwoną sondę do gniazda oznaczonego A lub 10A (czasem mA dla małych prądów). Czarna zostaje w COM.

3. Ustaw pokrętło na pomiar prądu stałego (A z linią prostą) lub przemiennego (A~).

4. Rozłącz obwód w jednym miejscu i wepnij miernik szeregowo, tak by prąd płynął przez niego.

5. Włącz zasilanie, odczytaj wynik, wyłącz zasilanie.

6. Od razu przełóż czerwoną sondę z powrotem do gniazda V. To krok, o którym najczęściej się zapomina.

Typowe błędy, których warto unikać

·       Pomiar napięcia z sondą w gnieździe A. Najczęstsza przyczyna przepalonych bezpieczników w miernikach i iskier przy gniazdkach. Niektóre multimetry ostrzegają sygnałem dźwiękowym, ale nie każdy.

·       Mierzenie prądu odbiorników sieciowych zwykłym multimetrem. Do 230 V służą cęgi lub watomierz.

·       Cęgi na całym przewodzie zamiast na jednej żyle. Wynik zero nie oznacza braku poboru prądu.

·       Miernik bez kategorii lub z kategorią tylko nadrukowaną. Tani przyrząd bez bezpieczników i z cienkimi przewodami pomiarowymi to ryzyko przy każdym pomiarze w gniazdku.

·       Uszkodzone przewody pomiarowe. Pęknięta izolacja przy wtyku jest groźniejsza niż słaby miernik. Przewody warto obejrzeć przed każdym pomiarem.

·       Praca w rozdzielnicy bez uprawnień. Pomiary napięcia w gniazdku są dla każdego, ale ingerencja w instalację należy do elektryka.

Zapasowe bezpieczniki do miernika i komplet nowych przewodów pomiarowych to wydatek rzędu 20–60 zł. Najlepiej dorzucić je do zamówienia w RadioShop razem z miernikiem, żeby przepalony bezpiecznik nie wyłączył przyrządu z użytku na kilka dni.

Jaki multimetr do domu

Do domowych pomiarów wystarczy multimetr z automatycznym zakresem, kategorią CAT III 600 V, pomiarem true RMS i zakresem prądowym 10 A z bezpiecznikiem ceramicznym. Takie modele kosztują zwykle 150–350 zł. W Radio-Shop łatwo porównać je pod kątem kategorii bezpieczeństwa i funkcji, a jeśli przy okazji brakuje przewodów, złączek lub listwy z wyłącznikiem, sprawdź ofertę działu elektryki i kabli. Pełny asortyment sklepu jest dostępny na stronie Radio-Shop, a dobór miernika do konkretnych zastosowań warto skonsultować z obsługą RadioShop przed zakupem.

FAQ

Czy można zmierzyć prąd w gniazdku multimetrem?

Napięcie tak, prąd nie. Pomiar prądu wymaga wpięcia miernika szeregowo z odbiornikiem. Do odbiorników 230 V używa się cęgów lub watomierza.

Jakie napięcie powinno być w gniazdku?

Nominalnie 230 V. Wartości od 207 do 253 V mieszczą się w normie.

Czym różni się multimetr od miernika cęgowego?

Multimetr mierzy prąd, gdy jest częścią obwodu. Cęgi mierzą prąd bezdotykowo, przez pole magnetyczne wokół jednej żyły.

Dlaczego multimetr pokazuje zero przy pomiarze prądu?

Najczęściej z powodu przepalonego bezpiecznika zakresu prądowego, sondy w niewłaściwym gnieździe lub pokrętła ustawionego na prąd stały zamiast przemiennego.